Begrippenlijst

Augusto Boal
is de grondlegger van het Theater van de Onderdrukten. Hij werd in 1931 in Brazilië geboren en begon in de jaren '50 te experimenteren met publieksparticipatie. Zijn uitgangspunt was: waarom zou je naar iets kijken waarvan de afloop je niet bevalt, als je het niet mag veranderen? In de jaren '60 werden het Krantentheater en het Onzichtbaar Theater ontwikkeld.
Begin jaren '70 ontstond het Forumtheater. Het werd het belangrijkste middel tegen onderdrukking door dictaturen in Latijns-Amerika. In 1976 vluchtte Boal naar Europa. Hij werkte hier 12 jaar aan een verdieping van zijn methodiek. Het begrip onderdrukking kreeg ook de betekenis van "je persoonlijkheid onderdrukken". Hieruit ontstond de cop-in-the-head ("politieagent in je hoofd") techniek.

Toen Boal in 1992 gekozen werd in het parlement van de deelstaat Rio de Janeiro ontwikkelde hij het legislatief of wetgevend theater. In 2003 ontwikkelde hij een nieuwe methodiek voor het werken met achterstandsgroepen: de Esthetiek van de Onderdrukten. Boal publiceerde verschillende boeken die vooral methodisch van aard zijn.

Beeldentheater: dialoog met beelden
Naast het Forumtheater is het Beeldentheater de belangrijkste werkvorm. Het wordt vooral bij workshops gebruikt.

De deelnemers maken van elkaar beelden van de realiteit zoals zij die ervaren. Vervolgens maken zij beelden van de gewenste, ideale situatie.

Tenslotte wordt gezocht naar manieren om het reële beeld te veranderen in een ideaalbeeld. Deze werkvorm leidt tot een diepgaande analyse, vrijwel zonder woorden!

Forumtheater
Het Forum wordt gevormd door het publiek. Dat mag bij Formaat niet alleen kijken, maar ook meespelen. Het publiek speelt de hoofdrol. Toeschouwers worden deelnemers.

Forumtheater onderzoekt, activeert, stimuleert dialoog, zet aan tot nadenken én handelen.

Forumtheater wordt in de hele wereld gespeeld, in het kader van voorlichting, emancipatie, mensenrechten, preventie en resocialisatie. Forumtheater geeft mensen een kans om (weer) greep op hun leven te krijgen. Op toneel repeteren zij voor de realiteit. Hun oplossingen voor probleemsituaties worden serieus genomen, zonder de consequenties uit het oog te verliezen.

Joker
Tijdens het inspringgedeelte van een voorstelling is de Joker de ceremoniemeester; hij of zij stimuleert en begeleidt de dialoog tussen de zaal en het podium.

Een Joker begeleidt ook workshops, geeft cursussen en trainingen en maakt voorstellingen.

Legislatief Theater
Forumtheater om regels en wetten te veranderen: dat is legislatief theater. Het is toepasbaar op kleine schaal, bijv. binnen instellingen, op school of in een bedrijf, maar ook op grotere schaal: in wijken, gemeenten en zelfs in de landelijke politiek.

Morele Dilemma's
Elke oplossing voor een ongewenste situatie heeft ethische aspecten, bijv: mag je geweld gebruiken tegen onderdrukking of discriminatie? Verraad je een vriend(in) of collega die iets gedaan heeft wat jij heel erg vindt? Ben je verantwoordelijk voor mensen die zich onverantwoordelijk gedragen?

Sinds begin 2000 verwerkt Formaat elementen uit de Morele Dilemma Discussie Methode (MDDM) in haar methodiek. Daardoor kan de consequentie van een mening of een handeling van het publiek nog duidelijker worden benoemd. Bovendien leren de deelnemers nadenken over hun eigen normen en waarden, ontwikkelen respect voor die van anderen, wat invloed heeft op hun moreel besef.

Slimm!
Deze methodiek is afkomstig uit Engeland, waar het onder de naam Blagg! bekend is. Slimm! is een combinatie van participatief drama en cognitieve technieken en is gericht op mensen die normoverschrijdend gedrag vertonen. Slimm! reconstrueert de handeling, analyseert de oorzaken en gaat op zoek naar alternatieven.

In Nederland is de Slimm! ingezet in detentie, zowel onder volwassenen als jeugdigen. In 2004 werd de methode geïntegreerd in de Forumvoorstelling "Vieren". Vanaf 2005 wordt onderzocht of Slimm! een rol kan spelen bij de preventie van recidive van jongeren die strafbare feiten begaan hebben. Ook andere toepassingsvelden worden verkend.

Rainbow of Desire
De Regenboog van Verlangens is een werkvorm van het TvO waarbij het individu centraal staat. Daarbij wordt vooral gezocht naar de "politieagenten in je hoofd" (cops-in-the-head), die mensen ervan weerhouden zich zo te gedragen als ze zouden willen.

Het uitbeelden van en het in dialoog treden met deze politieagenten wordt o.a. gebruikt in dramatherapie. Formaat zet Rainbow-technieken in bij projecten waarin het om de persoonlijke ontwikkeling van de deelnemers gaat.

TvO (Theater van de onderdrukten)
TvO is een methode die in de jaren ’60 in Zuid-Amerika, onder leiding van de Braziliaanse theatermaker Augusto Boal, is ontstaan. In 1976 werd de methode in Europa geïntroduceerd, rond 1980 ook in Nederland. De kern van de methode bestaat uit een groot aantal oefeningen voor groepen, die zowel in workshops als in repetities gebruikt kunnen worden.

Doel van het TvO is om dialoog tussen mensen tot stand te brengen; voorwaarde daarvoor is dat mensen het recht op dialoog krijgen en de vaardigheden daartoe ontwikkelen.


Wie meer wil weten: op de website www.theatreoftheoppressed.org is een schat van informatie bijeengebracht.