Achtergrond en ontwikkeling

Stichting 't Wicht 1987-1996
In 1987 richtte een aantal enthousiaste mensen op basis van het Theater van de Onderdrukten van Augusto Boal, Stichting 't Wicht op. Na een aantal producties over pesten kwam ’t Wicht in 1990 met de productie “Koffie met wat lekkers” over seksuele intimidatie op de werkplek. Het was het regiedebuut van Luc Opdebeeck, die vanaf dat moment artistiek leider van 't Wicht was.

In de periode 1991-1996 ontstonden aan de lopende band nieuwe producties, o.a. over de positie van vrouwen op het werk, over racisme, opnieuw over pesten en over de rechten van patiënten in ziekenhuizen. 't Wicht maakte daarnaast ook repertoiretoneel en won enige festivals. Er werd gewerkt op de grens van kunst & cultuur en educatie. Deze spagaat bleek helaas geen structurele zakelijke basis op te leveren. In 1996 volgde de opheffing.

Stichting Formaat en participatief drama
Bij een aantal mensen bleef echter de passie voor het interactief theater. In 1998 werd Luc Opdebeeck gevraagd of hij een Forumtheaterstuk over discriminatie wilde maken. Dit leidde tot de oprichting van Stichting Formaat. Veni, Vidi, Vici, een bewerking van een leerstuk van Bertolt Brecht, was de eerste productie die op tournee ging. Bijna 10 jaar later, in januari 2007, startte de 18 maanden lange tournee van Home & Away, een productie over pesten en discriminatie.

De tournee leerde dat Forumtheater nog steeds enorm aansloeg in Nederland. Wel bleek het noodzakelijk om zelf mensen te gaan opleiden in het vak van Participatief Drama. Uit het eerste scholingstraject ontstond de cast van de productie Voor het blok.

Morele dilemma´s
Met "Voor het blok” begon een periode waarin de methodiek van het Forumtheater werd verbonden met die van de Morele Dilemma Discussiemethode (MDDM). De combinatie van beide methoden maakte het mogelijk om de morele dimensie van het theater te onderzoeken. Het resultaat waren spannende producties, die het publiek tot denken én handelen uitdaagden.

Aanvankelijk werd MDDM vooral in producties voor jongeren gebruikt; Voor het blok ging 3 jaar op tournee, de een jaar later gestarte productie Who Cares?! 2 jaar. In 2003 werd in de productie Kop of Munt de techniek voor het eerst ingezet bij volwassenen. Het was mogelijk gebleken om het thema "Waarden en Normen", dat in 2002 werd geïntroduceerd, te vertalen naar de realiteit van alledag. De Geweldmodules van Voor het blok leidden in 2002 tot de productie Wagenziek, het eerste volledig op preventie gerichte Forumstuk van Formaat.

Preventie
Wagenziek betekende een doorbraak. Niet alleen paste het naadloos in het Haagse preventieproject Trek die Lijn, maar ook liet het zien waar Formaat sterk in was: het ontwikkelen van participatief drama samen met instellingen in het veld. Volgens datzelfde concept ging na twee jaar voorbereiding op 31 januari 2004 het Forumstuk Vieren in première. Het concept van Vieren sloot aan bij zowel het Cluster 4-onderwijs en het beleid van Justitiële Jeugdinrichtingen als bij het algemene preventiebeleid in het regulier onderwijs en het jongerenwerk.

Rond Vieren werd de methodiek van de Slimm! in Nederland op brede schaal geïntroduceerd, een programma waarbij participatief drama wordt ingezet om recidive te voorkomen.

Maatschappelijke integratie
Behalve in de jeugdpreventie is Slimm! oorspronkelijk gericht op mensen in detentie. Sinds 2002 werkt Formaat met gedetineerden, cq. met jongeren die justitieel geplaatst zijn in een JJI. Het van Slimm! afgeleide programma Mooi Verhaal kreeg in 2006-2007 een plaats in een Europees programma voor gedetineerde vrouwen.

Daarnaast is participatief drama een toenemende rol gaan spelen in het werk met dak- en thuislozen en verslaafden. Het project Kijkdoos leverde in 2002 al meteen belangstelling van de Tweede Kamer op, het Theateratelier Leiden leidde tot een opzet voor een activeringsproject voor de zgn. Fase 4-cliënten van het CWI. Hieruit ontstond eind 2004 het methodiekoverdrachtsproject De Mens in de Hoofdrol. Dit project leverde niet alleen het gelijknamige boek op, maar ook de RIBW Alliantie Trofee. Twee vervolgprojecten startten in 2006 (Theateratelier Haarlem) en 2007 (Theateratelier Rotterdam).

Wijkgericht werken
Al snel na de oprichting manifesteerde Formaat zich in de wijk. Kort na het verschijnen van het boek over Legislatief Theater van Augusto Boal in 1999 werd het eerste project in Leiden uitgevoerd. Het bleek het begin van een reeks die langs Wijchen-Zuid (2001), Rotterdam Kralingen-De Esch (2002), Den Haag Transvaal (2003), Assen Marsdijk (2003), Rotterdam Lusthofbuurt (2004), Amsterdam Osdorp (2004) en Delft Voorhof (2005), Delft Vrijenban (2006), Rotterdam-Schiemond (2006), Rotterdam-Bloemhof (2006) en Vlaardingen-Holy (2006) voerde. De wijkgerichte aanpak spreekt aan omdat het jong en oud bij elkaar brengt in dialoog om een leefbare buurt.

Internationaal werken
Luc Opdebeeck is sinds 2001 in het buitenland actief en gaf trainingen in Zuid-Afrika (2001), Kroatië (2003), Laos (2004, waar ook een 2½ uur durend Forumtheaterstuk werd geproduceerd) en Spanje (2005). In 2006 en 2007 gaf hij in het kader van het door Formaat opgezette project The Power of Dialogue trainingen in Moldavië, Kroatië en Servië.

Werkplaats voor Participatief Drama
In 2004 werd deze ondertitel toegevoegd aan de naam Formaat. Twee jaar later werd ook de fysieke variant, de Werkplaats aan de Westzeedijk in Rotterdam, geopend. De Werkplaats biedt ruimte aan projecten voor de wijk, fungeert als repetitie- en voorstellingsruimte en als laboratorium voor de ontwikkeling van Participatief Drama.