|
Kijkdoos
Theater met dak- en thuislozen
Niet alleen in Leiden zijn er te weinig plaatsen
in het slaaphuis. Het pand is daarbij ook nog in slechte staat.
De zorg voor dak- en thuislozen kampt met personeelsgebrek en
een hoog ziekteverzuim. De mensen zelf slaan zich dagelijks een
weg van de bureaucratie ("Heeft u ook een legitimatiebewijs"),
langs de dagopvang, sommigen via de methadonpost, met of zonder
straatkrant over straat naar hun vaste plekje, en als ze pech
hebben worden ze 's nachts van portiek naar portiek gestuurd,
omdat het slaaphuis vol of dicht is.
Kijkdoos is een samenwerkingsproject van PJ
Partners, Stichting Binnenvest en Formaat.
Verslag van de première
Leiden, 23 januari 2002: een theater als een kartonnen doos, als
symbool voor de maximale beschutting van dak- en thuislozen. Aanwezig
in deze Kijkdoos: Leidse dak- en thuislozen, begeleiders van het
slaaphuis en de dagopvang, de wethouder Welzijn Buijing, en een
aantal vertegenwoordigers van politiek Den Haag.
Opwarming
Regisseur Luc Opdebeeck van Formaat begon met een korte opwarmingsronde
met het publiek. De mensen maakten beelden van hun visie op het
leven van dak- en thuislozen. Dit leidde tot veel zittende en
liggende personen op toneel. Daarna was het de beurt aan de dak-
en thuislozen zelf.
Sociale Dienst
De voorstelling begon met het voorlezen van het sprookje van het
Meisje met de Zwavelstokjes van Andersen. Vervolgens werd toonden
de spelers dat hun leven geen sprooje is. Zonder legitimatie-bewijs
hoef je bij de Sociale Dienst niet aan te komen, zonder geld niet
bij de Dienst Bevolking.
Slaapplek
De scène in het Slaaphuis maakte de meeste indruk: als
er door ziekteverzuim niet genoeg personeel is, moet deze voorziening,
die met 12 plaatsen al karig bedeeld is, dicht. In 2001 is dit
zeven maal gebeurd. De dakloze die dan op straat gaat slapen,
wordt vervolgens door de politie verwijderd en moet noodgedwongen
door de stad zwerven.
Straatkrant
In een aantal tableaux vivants toonden de spelers hoe zij door
het algemeen publiek werden benaderd. Als aan het slot van het
stuk de zoveelste straatkrantverkoper wordt verjaagd, spreekt
hij de woorden: "Als jullie ons verder negeren, blijven jullie
over ons struikelen."
Sprekende beelden
Een staande ovatie wordt de spelers ten deel. De voorstelling
is met heel veel energie in relatief weinig repetities gemaakt.
De beelden zijn zo sprekend, dat de zaal meteen wil reageren.
Het blijkt echter niet gemakkelijk te zijn om oplossingen te bedenken.
Een nieuw en groter slaaphuis is niet de ideale oplossing, er
worden conflicten met omwonenden gevreesd. Er zijn bovendien te
weinig middelen.
Graag naar Den Haag
Ineke van Gent, kamerlid voor Groen Links, gaf aan dat deze voorstelling
niets aan duidelijkheid overlaat. Hij zou misschien iets los kunnen
maken in de Tweede Kamer. Zij zegde toe zich in te zetten voor
een optreden voor de kamerleden die over middelen voor de zorg
voor dak- en thuislozen gaan. De spelers vonden dat een geweldig
idee. Zij spelen graag in Den Haag, want dan wordt het pas echt
legislatief theater !
Regie:
Luc Opdebeeck Regieassistent: Cor Kapaan Muziek:
Suus van der Linden Vormgeving:
Mariëlle Verdijk Techniek:
Bas Schrurs (Formaat) Spelers:
Lodewijk Dumas, Jeroen de Koning, John Langerak, Isaac Lens, Mario
Merrit Projectmedewerker:
Yvonne Zaat Begeleiding:
Martin Beuman, Marja van Delft, Ruud Eliazer (Stichting Binnenvest)
Coördinatie:
Ferry Rigault (PJ Partners)
Hier navolgend
een verslag van de prijsuitreiking van de Samen Sociaal-prijs.
(met vriendelijke toestemming van het Leids Nieuwsblad):
Samen Sociaal-prijs
(Foto: Roël Karamat) |
DEN HAAG/LEIDEN - Onder de aanvoering van Marga van Praag
werd afgelopen donderdag de ‘Samen Sociaal-prijs’
uitgereikt in het Provinciehuis in Den Haag. Als grote winnaar
kwam het Leidse dak- en thuislozenproject Kijkdoos uit de bus.
De jury: “Dit project doorbreekt de negatieve spiraal. Mensen
krijgen er een kans, en dát is buitengewoon belangrijk!”.
Zo belangrijk zelfs, dat één van de spelers, Isaac
Lens, bij de prijsuitreiking van vreugde in tranen uitbarstte.
door Brigitte van der Bent
Hoewel presentatrice Marga van Praag wat moeite
had om uit woorden als “re-di-ci… ehm re-vi-ci…ehm
re-ci-di-véren” te komen, presenteerde ze de Samen
Sociaalprijs bijna alsof ze een geoefend cabaretière is.
“Hé niet weggaan, ik moet jullie bezighouden!”,
kwetterde Van Praag vrolijk toen mét de jury ook het halve
publiek voor het beraad de gang opvluchtte. Ondertussen steeg
de spanning onder de tien genomineerden, voor wie het nu slecht
een kwestie van afwachten was wie met een cheque van 25.000 euro
huiswaarts zou keren. Toen de jury na rijp beraad terugkeerde,
draalden zij dan ook niet lang om de prijswinnaars bekend te maken.
Het Leidse project ‘Kijkdoos’ kwam glorieus als winnaar
uit de bus: “Met dit project wordt de negatieve spiraal
doorbroken. Mensen krijgen kansen en dat is buitengewoon belangrijk.”
Speler Isaac Lens werd het allemaal even te teveel; de tranen
sprongen hem in de ogen en meer dan wat gesnotter kon hij niet
uitbrengen. Ook speler Lodewijk Dumas leek een beetje beduusd
van alle plotselinge aandacht. Maar gevraagd naar zijn visie op
het belang van het project, wist hij die zondermeer te verwoorden:
“Het is gewoon belangrijk dat mensen kansen krijgen. Een
eigen plekje in de maatschappij.” Ook Marja van Delft, begeleidster
van Stichting Binnenvest, werd een beetje overvallen door het
hele gebeuren: “We zijn echt super verast. We hoorden kort
van tevoren dat we genomineerd waren en gisteren hebben we nog
snel de presentatie voorbereid, het was daardoor vooral improvisatie.
Maar hier staan we dan!” De jury was met name te spreken
over het feit dat Kijkdoos interactief is. Daardoor werd het publiek
betrokken in het verhaal van de dak- en thuislozen en was er ruimte
voor prangende vragen aan de daklozen. Die konden op hún
beurt eens vertellen wat hun verhaal is en laten zien dat dak-
en thuislozen ‘niet alleen maar lastpakken zijn, maar ook
gewone mensen die in een situatie terecht zijn gekomen waar iedereen
in terecht kan komen’. En hoewel John Langerak, één
van de spelers, erg blij was met de prijs, koestert hij nog wel
een grote wens: “We moeten nog een keer naar de Tweede Kamer!
Kunnen we kijken of Balkenende echt zo geïnteresseerd is
in de maatschappij.” Ooit was het namelijk de bedoeling
dat de dakloze acteurs hun stuk voor de ministers in Den Haag
zouden opvoeren, maar zover is het nog niet gekomen.
Waar is Rabbae?
Ook Marijke Herder van het PJ Partners – het projectbureau
dat aan de wieg van Kijkdoos heeft gestaan – is dolgelukkig
dat Kijkdoos in de prijzen is gevallen. Ze wijst dan ook met nadruk
op het belang van dergelijke initiatieven. Herder: “ met
Kijkdoos wordt geprobeerd de discussie aan te zwengelen. En in
de gemeente Leiden heeft het écht effect gehad in de politiek.
Maar ja, je bent er nog niet, het probleem wordt namelijk alleen
maar groter. Denk aan kinderen die op straat belanden. Je denkt
dat dat gebeurt in landen als Zuid-Amerika, maar ook híer
leven kinderen op straat.” Hier en daar was er ook een kritisch
geluid te horen over diezelfde gemeente Leiden; ‘Waar is
wethouder Rabbae?” werd gevraagd. “Het is tenslotte
maar een half uurtje rijden van Leiden.”De Leidse wethouder
van sociale zaken zou vaststaan in de file, maar dat argument
vond weinig gehoor in het Provinciehuis. De provincie Zuid-Holland
heeft donderdag in totaal 72.000 euro uitgereikt aan sociale projecten
in Zuid-Holland. Met de prijs wil de provincie meer bekendheid
geven aan het sociaal beleid en het uitwisselen van ervaringen
stimuleren. De geldprijs die Kijkdoos in de wacht heeft gesleept,
wordt besteed aan het opzetten van een zelfde project in een andere
stad.
|
