Zweedse tonen in Landskrona
Impressies van het TvO-Festival

Tekst & foto: Kees Deenik

Het boeiendste wat je misschien wel kan overkomen is naar een theaterfestival gaan waar je niemand verstaat. Dit overkwam mij toen ik van 24-26 maart 2000 te gast was op het Zweedse Forumtheater festival in Landskrona. Belangrijkste observatie was hierbij dat zo lang men speelt ook zonder taalbegrip een voorstelling goed is te volgen en alle basale emoties van spelers en publiek goed invoelbaar en begrijpelijk zijn. Werd de voorstelling meer een discussie tussen joker en publiek dan bleef er niet veel meer over dan invoelend knikkende acteurs en een beleefd publiek dat met zijn lichaamstaal niets meer deed.

In de voorstellingen werd door alle groepen veel werk gemaakt van de warming-up. Spelers en publiek geraakte hierbij snel in een juiste sfeer van ontspanning en saamhorigheid. Soms vroeg ik mij hierbij wel eens af of dit kwam door dat er steeds sprake was van een geselecteerd publiek, te weten andere TvO-groepen en direct geïnteresseerden. Gevolg was in ieder geval dat inspringen geen probleem was en de acteurs soms niet verder kwamen dan één woord waarna het onverbiddelijke STOP alweer viel.

Een voordeel was wel dat na een voorstelling er tussen spelers en publiek een discussie kon ontstaan over hoe de voorstelling in technisch opzicht werd beoordeeld. Bij één groep leverde dit een forse discussie op over het feit dat zij zonder joker speelde. De onderwerpen van de forumtheater voorstellingen strekten zich voornamelijk uit in het gebied van sekseverschillen probleemhantering op de werkvloer, en problematiek onder schooljeugd zoals alcoholproblemen en discriminatie. De workshops varieerden sterk van onderwerp. Zo was er een workshop voor beginnende jokers maar ook: hoe kan het forumtheater gebruikt worden bij drugspreventie.
Op de zondagochtend was er de workshop van Augusto Boal. Hij complimenteerde de Zweden met hun gedisciplineerdheid zodat deze workshop door zestig mensen kon worden bijgewoond. "In Rio kan ik er niet meer dan dertig hebben" zei Boal, "Ze kakelen alleen maar door en met elkaar zodat meer dan dertig onmiddellijk tot een chaos leidt." Centraal in de workshop stond de taal van het lichaam. Slim gekozen van Boal want ook hij kampte met een taalbarrière die wel deels werd geslecht doordat de voertaal in de workshop Engels was.

"In alles leren wij om zoveel mogelijk onzichtbaar te zijn. Het theater staat ons toe om onszelf te laten zien. Laten wij vandaag in ieder geval alles laten zien. Het lichaam heeft meer taal in zich dan onze woorden. Durf iemand in de ogen kijken om te zien wat hij wil zeggen." Dit werd de start van vier uur hard werken waarbij voornamelijk de taal van het lichaam alle barrières (voor zover ze er waren) kon slechten. Gravity-oefening, images, the rainbow of desire ontrolde zich in hoog tempo aan de groep.

Tot slot was er toch nog even iets met tekst, maar daar kon ik sprakeloos bij blijven. Terwijl Boal met glinsterende ogen door zaal banjerde en met veel pathos riep "Improvise!" wist ik het zeker: Toneel is minder kletsen en meer spelen.

Uit: OPDRUK 2, april 2000