„Waarom denkt u zo over ons?“
Wagenziek gaat over wederzijds respect

Den Haag, november 2002: Een van de vertegenwoordigers van de HTM, het Haagse openbaar vervoerbedrijf, komt na de laatste van de acht voorstellingen enthousiast naar ons toe:”Dit willen wij niet een keer per jaar, maar permanent.” De HTM was goed vertegenwoordigd bij de voorstellingen; controleurs en trambestuurders sprongen ook een aantal keren in op de verschillende scènes. Het leidde telkens weer tot een boeiende dialoog tussen jongeren en volwassenen. Precies de dialoog die het project Trek die Lijn beoogde.

Twee scholen, één halte
Wagenziek bereikte 600 leerlingen van de scholengemeenschappen TMO-College en Stevin-College (die na dit schooljaar fuseren tot het Terra College). De scholen liggen beide aan de halte Berensteinlaan van lijn 8/9 in de wijk De Escamp. Als de lessen voorbij zijn stappen honderden jongeren tegelijk op de tram, en nemen er bezit van. Conflicten met andere passagiers, vandalisme, vechtpartijen, getrek aan de noodrem en zwartrijden zijn aan de orde van de dag. Trek die Lijn moest tot een gedragscode voor leerlingen leiden, ontwikkeld door een groep van 36 jongeren uit het derde leerjaar van beide scholen. De voorstellingen vormden een spannend onderzoek naar alternatieven voor alle trammelant op de tram.

Vechtpartij
Twee scènes bleken bij uitstek geschikt voor dit onderzoek: in de eerste dreigt een vechtpartij uit te breken middenin de tram. Wij vroegen aan het publiek: wie grijpt er wel eens in, en wat doe je dan? De eerste inspringers gingen meestal meedoen, aanmoedigen of probeerden het gevecht te negeren. Het gevecht escaleerde. Dan volgden andere oplossingen: proberen de vechtersbazen te kalmeren, het conflict uit te praten, andere passagiers te beschermen. De stemming slaat om. Het publiek krijgt er lol in en zoekt intensief naar nieuwe mogelijkheden. Steeds weer krijgen geweldloze oplossingen de overhand, tot verbazing van de toekijkende HTM’ers en politiemensen. Jongeren blijken wel degelijk aanspreekbaar te zijn op hun gedrag en nemen verantwoordelijkheid.

Respect of fatsoen
De tweede scène die de zaal op het puntje van de stoel bracht was de ‘klassieker’ uit de vorig seizoen gespeelde voorstelling Geweldmodules. Een oudere mevrouw stapt in en eist op luide toon een bepaalde zitplaats op. Als een Turks meisje haar een plekje aanbiedt, weigert zij. De voornamelijk allochtone jongeren zijn er nu klaar voor. Aanvankelijk reageren zij emotioneel en voor een deel agressief.
“Wie mij niet respecteert heeft ook geen recht op respect.” is het motto. Wij vragen het publiek: hoe kun je die mevrouw leren wat respect is? De leerlingen proberen nu de mevrouw te overtuigen. Zij laat al haar vooroordelen t.o.v. jongeren en allochtonen de vrije loop. Opnieuw emoties, maar ook leerlingen die haar op een slimme manier op haar nummer zetten, haar aan het twijfelen brengen.

Jong en oud
Sommige leerlingen gaan ertoe over om de mevrouw te ondervragen: “Hoe komt u aan die vooroordelen, waarom denkt u zo over ons, u kent ons toch helemaal niet?” Op de vraag of de jongeren behoefte hebben aan meer contact met ouderen wordt instemmend “Ja!” geroepen. Ook hier is de bereidheid tot dialoog ontstaan.

Waarden en normen
Een dialoog die in het vervolg op het project moet plaatsvinden. Trek die Lijn is onderdeel van het gemeentelijk waarden en normen-programma waarbij burgers van alle leeftijd betrokken dienen te worden. Het programma vraagt expliciet om methoden die aansluiten bij de belevingswereld van de Haagse bevolking. Niet alleen buurtvergaderingen en debatten, maar vooral ook direct contact. Forumtheater blijkt hier goed bij aan te sluiten. Tijdens de presentatie van de resultaten van de voorstelling op 6 februari a.s. (zie agenda) zal vooral aan dit aspect aandacht worden besteed.

Voorstellingen bekijken
Wagenziek zal dit seizoen nog in het hele land te zien zijn. Het landelijk Platform Sociale Veiligheid Openbaar Vervoer, waarin alle vervoerbedrijven zitting hebben, heeft belangstelling getoond. Viewings van de voorstelling in Brabant, Zuid-Holland en Flevoland zijn gepland. Belangstellende scholen kunnen ook de voorstellingen in Vlaardingen en Maassluis, die in april en mei gaan plaatsvinden, bezoeken. Kijk in de agenda op pag. 4 en in de speellijst op onze website voor data. Wagenziek trekt ook volgend seizoen door het land. Boekingen zijn vanaf september 2003 mogelijk.

Uit: OPDRUK 13, januari 2003